Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη συμμετείχε στην, υψηλού επιπέδου, πολιτική εκδήλωση λήξης της ευρωπαϊκής εκστρατείας «Twin it! Part II», στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Twin it! 3D for Europe’s Culture» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Europeana Initiative.
Η πρωτοβουλία «Twin it!» αποτελεί πανευρωπαϊκή δράση, προωθώντας την τρισδιάστατη ψηφιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς των κρατών-μελών της ΕΕ, με στόχο τη δημιουργία υψηλής ποιότητας 3D ψηφιακών τεκμηρίων. Παράλληλα, ενισχύει τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησής τους σε τομείς, όπως η έρευνα, η εκπαίδευση, η καινοτομία και η πολιτιστική προβολή. Η δεύτερη φάση «Twin it! Part II» συνεχίζει και διευρύνει την αρχική δράση, δίνοντας ακόμα μεγαλύτερη έμφαση στη βιώσιμη αξιοποίηση των ψηφιακών πολιτιστικών δεδομένων.
Στην ομιλία της η Υπουργός σημείωσε ότι «Η Europeana Initiative λειτουργεί ως η κεντρική ευρωπαϊκή ψηφιακή πλατφόρμα πολιτιστικής κληρονομιάς, συγκεντρώνοντας και διασυνδέοντας πολιτιστικό περιεχόμενο από μουσεία, αρχεία και πολιτιστικούς οργανισμούς, από όλη την Ευρώπη. Μέσα από τον ρόλο της στον κοινό ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων πολιτιστικής κληρονομιάς, υποστηρίζει ενεργά την ψηφιοποίηση, τη διαλειτουργικότητα και την επαναχρησιμοποίηση πολιτιστικών δεδομένων. Η συμμετοχή μας στο «Twin it! Part II» εντάσσεται στη συνεκτική στρατηγική του Υπουργείου Πολιτισμού για την αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών στην προστασία, τεκμηρίωση και διεθνή προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας. Η πρωτοβουλία αυτή συμβάλλει ενεργά στους στόχους της Ευρωπαϊκής Σύστασης για έναν κοινό χώρο δεδομένων της πολιτιστικής κληρονομιάς, προωθώντας την, υψηλής ποιότητας, ψηφιοποίηση σε 3D πρότυπα, με σαφή έμφαση στην επαναχρησιμοποίησή τους. Αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να ενισχύσουν τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς αλλά και να δημιουργήσουν νέα γνώση. Να ανοίξουν τον δρόμο για καινοτόμες εφαρμογές, σε όλους τους τομείς».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον ρόλο της τρισδιάστατης αποτύπωσης στην έρευνα και την εκπαίδευση, τονίζοντας ότι: «Το τρισδιάστατο μοντέλο που παρουσιάζουμε σήμερα, το οποίο αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος “Archaeorama”, αποτελεί μια ολοκληρωμένη ψηφιακή αναπαράσταση βασικών τομέων της Δήλου. Είναι σχεδιασμένη όχι μόνο για τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς , αλλά και για την αξιοποίησή της στην έρευνα, την εκπαίδευση, την εικονική πρόσβαση και τη συμμετοχή του κοινού».
Η Υπουργός παρουσίασε το τρισδιάστατο μοντέλο του αρχαιολογικού χώρου της Δήλου, και ειδικότερα του ιερού του Απόλλωνα και της συνοικίας της Ιερής Λίμνης. Η Ελλάδα υπέβαλε το τρισδιάστατο μοντέλο της Δήλου, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής εκστρατείας για την ψηφιακή ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης. Αναφερόμενη στη σημασία της Δήλου και της ψηφιακής της τεκμηρίωσης, η Υπουργός Πολιτισμού, σημείωσε: «Η Δήλος είναι ένας χώρος εξαιρετικής πολιτιστικής αξίας, όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για την Ευρώπη, στο σύνολό της. Ως μυθολογικός τόπος γέννησης του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος και σημαντικό θρησκευτικό και εμπορικό κέντρο της αρχαίας Μεσογείου, ενσαρκώνει την αλληλένδετη ιστορία της κοινής μας κληρονομιάς». Παράλληλα, επισήμανε τις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα μνημεία του νησιού, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, γεγονός που καθιστά την προηγμένη ψηφιακή τεκμηρίωση καθολικά σημαντική.
Κλείνοντας την ομιλία της, η Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε το στρατηγικό χαρακτήρα της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της ψηφιοποίησης, επισημαίνοντας ότι, με την ολοκλήρωση αυτής της επιτυχημένης εκστρατείας, «επιβεβαιώνεται η κοινή δέσμευση μας για την προώθηση της τρισδιάστατης ψηφιοποίησης , στην Ευρώπη. Η ψηφιοποίηση δεν αποτελεί μόνο εργαλείο διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και κινητήρια δύναμη καινοτομίας, προσβασιμότητας και παραγωγής γνώσης. Η Ελλάδα παραμένει απολύτως προσηλωμένη στη συγκεκριμένη ευρωπαϊκή προσπάθεια, συμβάλλοντας ενεργά και καθοριστικά στην προστασία, την τεκμηρίωση και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, προς όφελος των επόμενων γενεών».
Τρισδιάστατη απεικόνιση του αρχαιολογικού χώρου της Δήλου – συμμετοχή στο Twin it ii
Η πρωτοβουλία «Twin it! 3D for Europe’s culture» (Μέρος ΙΙ) αποτελεί μια πανευρωπαϊκή δράση που στοχεύει στην ψηφιοποίηση και προβολή πολιτιστικών θησαυρών μέσω 3D μοντέλων, με την Ελλάδα μέσω του Υπουργείου Πολιτισμού να συμμετέχει ενεργά δια της Europeana. Κύριος στόχος της δράσης είναι η διατήρηση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω ψηφιακών τεκμηρίων.
Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάζεται φέτος η τρισδιάστατη απεικόνιση του αρχαιολογικού χώρου της Δήλου, η οποία υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος “Archaeorama – Προηγμένο σύστημα πολυτροπικής καταγραφής, αποτύπωσης, τεκμηρίωσης και ανάδειξης του ανασκαφικού έργου” που συγχρηματοδοτήθηκε μέσω της Δράσης Εθνικής Εμβέλειας Ειδικές Δράσεις Υδατοκαλλιέργειες – Βιομηχανικά Υλικά – Ανοιχτή Καινοτομία στον Πολιτισμό του Ε.Π. «Ανταγωνιστικότητα, Επιχειρηματικότητα και Καινοτομία (ΕΠΑνΕΚ)», ΕΣΠΑ 2014 – 2020.
Αρχαιολογικός χώρος της Δήλου: το Ιερό του Απόλλωνα και η Συνοικία της Λίμνης
Η τρισδιάστατη απεικόνιση περιλαμβάνει μεγάλο τμήμα του αρχαιολογικού χώρου της Δήλου στο οποίο εντάσσονται μεταξύ άλλων μνημείων, οι τρεις ναοί του Απόλλωνα, οι πέντε Οίκοι ή Θησαυροί, η αγορά των Ιταλών, η συνοικία της Λίμνης, η Παλαίστρα του Γρανίτη, η Στοά του Φιλίπππου, η παλαιοχριστιανή βασιλική του Αγίου Κηρύκου. Τα τρισδιάστατα μοντέλα βρίσκονται στους συνδέσμους potree.culture.gr και eureka3d.vm.fedcloud.eu
Ιστορία του χώρου
Η Δήλος, αν και μικρή βραχονησίδα στο κέντρο του Αιγαίου θεωρείται ως το ιερότερο από όλα τα νησιά στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Σύμφωνα με το μύθο, όπως καταγράφεται στον Ομηρικό ύμνο στον Απόλλωνα, στη Δήλο γεννήθηκε ο Απόλλωνας, θεός του φωτός, και η δίδυμη αδελφή του η θεά Άρτεμις, που ταυτίστηκε με τη Σελήνη πιθανότατα από τα κλασικά χρόνια.
Το νησί κατοικήθηκε για πρώτη φορά την τρίτη χιλιετία π.Χ. όπως μαρτυρεί ο πρωτοκυκλαδικός οικισμός που εντοπίζεται στην γρανιτένια κορυφή του Κύνθου. Το Ιερό του Απόλλωνα, που ιδρύθηκε τουλάχιστον από τον 9ο αιώνα π.Χ., έφτασε στο αποκορύφωμα της αίγλης του κατά την Αρχαϊκή(7ος-6ος αι. π.Χ.) και Κλασική (5ος-4ος αι. π.Χ.) περίοδο, όταν απέκτησε τον πανελλήνιο χαρακτήρα του και ένωσε του Ίωνες στις ακτές του Αιγαίου.
Για αιώνες ο διοικητικός έλεγχος του Ιερού του Απόλλωνα ήταν βασική επιδίωξη όποιας πόλης κράτους (όπως η Νάξος, η Πάρος, η Αθήνα, η Σάμος) φιλοδοξούσε να κυριαρχήσει στο Αιγαίο. Η μόνη περίοδος ανεξαρτησίας του νησιού ήταν η περίοδος της μακεδονικής κυριαρχίας στο Αιγαίο (314 π.Χ-167 π.Χ). Την περίοδο αυτή η πόλη παρέμενε ακόμα μικρή όμως κοσμήθηκε με πολλά μνημεία, ενώ άρχισε να διαμορφώνεται και ο χαρακτήρας των διάφορων τομέων της: δημόσια κτήρια γύρω από το Ιερό, εμπορικές εγκαταστάσεις στο λιμάνι, αθλητικές εγκαταστάσεις ανατολικά της Ιεράς Λίμνης, ξένα ιερά στις πλαγιές του Κύνθου.
Μετά το 167 π.Χ., ως αποτέλεσμα της ανακήρυξης της φορολογικής ατέλειας του λιμανιού της, το νησί απέκτησε οικονομική ευρωστία, συγκέντρωσε την εμπορική δραστηριότητα της ανατολικής Μεσογείου και ο πληθυσμός του απέκτησε κοσμοπολίτικο χαρακτήρα. Εκεί εγκαταστάθηκαν πλούσιοι έμποροι, τραπεζίτες και πλοιοκτήτες από όλο τον κόσμο, προσελκύοντας πολλούς οικοδόμους, καλλιτέχνες και τεχνίτες, οι οποίοι έκτισαν γι’ αυτούς πολυτελή σπίτια, πλούσια διακοσμημένα με τοιχογραφίες και ψηφιδωτά δάπεδα.
Το μικρό νησί έγινε σύντομα το μέγιστο emporium totius orbis terrarium (S. P. Festus, 2ος αιώνας μ.Χ.). Η ακμή του νησιού και οι φιλικές σχέσεις με τους Ρωμαίους ήταν η κύρια αιτία της καταστροφής του. Η Δήλος δέχτηκε επίθεση και λεηλατήθηκε δύο φορές: το 88 π.Χ. από τον Μιθριδάτη, τον βασιλιά του Πόντου, εχθρό των Ρωμαίων, και αργότερα, το 69 π.Χ., από τους πειρατές του Αθηνόδωρου, συμμάχου του Μιθριδάτη.
Από τότε, το νησί σταδιακά παρήκμασε, δίνοντας την θέση του και πάλι σε ένα μικρό χωριό που κατοικείται χωρίς διακοπή έως τον 6ο αιώνα μ.Χ. και το οποίο πλέον έχει χριστιανικό χαρακτήρα, όπως δηλώνουν τα ερείπια επτά εκκλησιών -με μόνη σωζόμενη στον χώρο σήμερα την Βασιλική του Αγίου Κηρύκου- και ενός μοναστηριού στη θέση της Υπόστυλης Αίθουσας, που αποκαλύφθηκαν κατά τις ανασκαφές.
Στους μετέπειτα αιώνες διαδοχικά λεηλατείται από τους Βυζαντινούς, τους Σλάβους, τους Σαρακηνούς, τους Ενετούς, τους Ιππότες του Αγίου Ιωάννη και τους Οθωμανούς, ενώ ακόμα και στα μετεπαναστατικά χρόνια η Δήλος μετατράπηκε σε λατομείο με τις κολώνες του ναού καμένες για ασβέστη και τα σπίτια της ερειπωμένα. Ο σημερινός αρχαιολογικός χώρος, όπως προέκυψε ήδη από το 1873 μέχρι σήμερα με τις έρευνες και τις συστηματικές ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής, της Ελληνικής Αρχαιολογικής Εταιρείας και του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η ψηφιακή εμπειρία του αρχαιολογικού χώρου της Δήλου δεν υποκαθιστά την επιτόπια επίσκεψη, σας παρακινούμε να την προγραμματίσετε !
Συντελεστές Έργου
Το Archaeorama υλοποιήθηκε την περίοδο από το 2020 έως το 2023 με την σύμπραξη της εταιρείας Dataverse Ε.Π.Ε., της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και του Εργαστηρίου Εικονικής Πραγματικότητας του Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Οι τρισδιάστατες αποτυπώσεις ανατέθηκαν στην εταιρεία Αστρολάβος Ο.Ε.
Πεδίο εφαρμογής του προγράμματος ήταν α) το μουσείο και ο εμβληματικής σημασίας αρχαιολογικός χώρος της Δήλου (Unesco Heritage) με ανασκαφή που διεξήχθη στην παλαιοχριστινιακή βασιλική του Αγίου Κηρύκου, β) η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο Παλαιοκάστρου – Κάστρου Γκίζι στην περιοχή της Άνω Μεράς Μυκόνου και γ) η τεκμηρίωση παλαιότερης αρχαιολογικής διερεύνησης στο Κάστρο τ΄Απαλίρου στη Νάξο, βασικό κέντρο της αυτοκρατορικής διοίκησης στο Αιγαίο.
Στους χώρους αυτούς με το προσωπικό του έργου και αναθέσεις σε τρίτους πραγματοποιήθηκαν τρισδιάστατες αποτυπώσεις με scanning ή/και drone με LiDAR καταγραφικά.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων συμμετείχε στην έρευνα, στην ανάλυση, στον σχεδιασμό και στην πειραματική ανάπτυξη της καινοτόμου ψηφιακής πλατφόρμας που παρέχει ψηφιακές υπηρεσίες (α) προς τους αρχαιολόγους – ανασκαφείς και μελετητές, με onsite και online πολυτροπική τεκμηρίωση της ανασκαφικής αρχαιολογικής διαδικασίας (β) προς τους επισκέπτες των αρχαιολογικών χώρων και των μουσείων.
Ομάδα εργασίας ΕφΑ Κυκλάδων: Δημήτρης Αθανασούλης, Μαρία Κονιώτη, Μαρία Κουτσουμπού, Γεωργία Παπαδοπούλου, Ελένη Όλγα Δεληγιάννη, Ευστάθιος Αδαμόπουλος, Μαρία Τσιολάκη, Αθηνά Χρόνη, Ηλιάνα Τσερεγκούνη, Γιώργος Τσιτσάνης
