Η ιστορία της Μυκόνου δεν περιορίζεται στις χρυσές σελίδες του καλοκαιριού και του τουρισμού. Πριν ο τόπος αναδειχθεί σε παγκόσμιο προορισμό, υπήρξε φυτώριο ανθρώπων με τεράστια ψυχή, οι οποίοι στα χρόνια της Κατοχής ύψωσαν ανάστημα, έδωσαν πληροφορίες στους Συμμάχους, έκρυψαν καταδιωκόμενους και πολέμησαν στα πιο κρίσιμα μέτωπα – από το Αιγαίο και τη Μέση Ανατολή μέχρι την Ιταλία.

Με αφορμή την εθνική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, μια συγκινητική και ιστορική ανάρτηση του Μίλτου Ατζάμογλου φέρνει στο προσκήνιο τις μορφές, τις ιδιότητες και τις θυσίες των Μυκονιατών που σημάδεψαν την εποχή.

1. Στην πρώτη γραμμή της Αντίστασης και της Θυσίας

  • Ματθαίος Μ. Ανδρόνικος († 20.5.1943): Σε ηλικία μόλις 19 ετών, ο νεαρός Μυκονιάτης εκπαιδεύτηκε ως ασυρματιστής στην αντιστασιακή οργάνωση «ΜΙΔΑΣ 614» του Ιωάννη Τσιγάντες. Συνελήφθη από τους κατακτητές και εκτελέστηκε στην Καισαριανή, δίνοντας τη ζωή του για την πατρίδα μακριά από το νησί του.
  • Φλώρος Ζουγανέλης († 11.2.1944): Λοχίας του Ελληνικού Στρατού και ασυρματιστής, υπηρέτησε σε μυστικό σταθμό επικοινωνίας στην Ιερά Μονή Πανορμίτη της Σύμης. Συνελήφθη και εκτελέστηκε από ιταλικό απόσπασμα μαζί με τον ηγούμενο Χρύσανθο Μαρουλάκη και τον οικονόμο Μιχαήλ Λάμπρου.

2. Η ομάδα «ΑΕΡΑ», ο Ιερός Λόχος και ο Φάρος Αρμενιστή

  • Κώστας Ζουγανέλης: Αδελφός του Φλώρου και γιος του φαροφύλακα Γεράσιμου Ζουγανέλη, πρωτοστάτησε στη μυκονιάτικη ομάδα «ΑΕΡΑ». Στις 23 Απριλίου 1944 συμμετείχε στη σύλληψη του τελευταίου Γερμανού στρατιώτη και επικεφαλής της φρουράς στον Φάρο Αρμενιστή. Ως Ιερολοχίτης στη συνέχεια, διακρίθηκε στη Σύμη και μεταπολεμικά διετέλεσε δήμαρχος Μυκόνου.
  • Νικόλαος Γεωργίου Πολυκανδριώτης († 28.10.1944): Ένας ακόμα 19χρονος Μυκονιάτης, μέλος της «ΑΕΡΑ» και του Ιερού Λόχου. Τραυματίστηκε στη Σύμη και έπεσε ηρωικά στις 28 Οκτωβρίου 1944 κατά την επιχείρηση της Τήλου – μια συγκλονιστική σύμπτωση που συνδέει τη θυσία του με την επέτειο του «Όχι».
  • Τα μέλη της ομάδας «ΑΕΡΑ»: Στο πλευρό του Κώστα Ζουγανέλη πολέμησαν οι Δημήτρης Μπέρτος, Νίκος Φιορεντίνος, Θεόδωρος Κουντούρης, Ελευθέριος Ασημομύτης, Μιχάλης Κουσαθανάς, Δημήτρης Στάης, Νικόλαος Πολυκανδριώτης και μέλος της οικογένειας Χανιώτη, αποδεικνύοντας τον συλλογικό χαρακτήρα του αγώνα.

3. Η Εκκλησία στο πλευρό των διωκόμενων

  • Αρχιμανδρίτης Δωρόθεος Α΄ Στέκας (1913–2001): Ως ηγούμενος της Ιεράς Μονής Παναγίας Τουρλιανής από το 1940, μετέτρεψε το μοναστήρι σε καταφύγιο και κέντρο στήριξης για Έλληνες και Βρετανούς, διευκολύνοντας τη φυγάδευσή τους προς τη Μέση Ανατολή. Αργότερα, υπηρέτησε ως Μητροπολίτης Σύρου, Τήνου και Μυκόνου (1965–2001), αφήνοντας τεράστιο κοινωνικό και εκκλησιαστικό έργο.

4. Από τον Πειραιά… στον θρυλικό «Πέτρο» τον Πελεκάνο

  • Πέτρος Δρακόπουλος († 8.9.1944): Εμποροπλοίαρχος και πλοηγός του Πειραιά, μετέδιδε κρίσιμες ναυτικές πληροφορίες στους Συμμάχους. Συνελήφθη και εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στο Χαϊδάρι λίγο πριν την απελευθέρωση.
  • Η ιστορία του «Πέτρου»: Όπως αναδεικνύει ο Μίλτος Ατζάμογλου, η μνήμη του συνδέθηκε με το πιο αγαπημένο σύμβολο του νησιού. Το 1955, όταν εντοπίστηκε ένας εξαντλημένος πελεκάνος στη Μύκονο, ο ψαράς Θοδωρής Κυραντώνης τον περιέθαλψε και του έδωσε το όνομα «Πέτρος», προς τιμήν του εκτελεσθέντος πλοιάρχου Πέτρου Δρακόπουλου.

5. Από το Αιγαίο στα μέτωπα της Μέσης Ανατολής και της Ιταλίας

  • Αντιναύαρχος Ιωάννης Τούμπας (1901–1995): Ως κυβερνήτης του αντιτορπιλικού «Αδρίας», έγραψε ιστορία όταν το πλοίο προσέκρουσε σε νάρκη τον Οκτώβριο του 1943 χάνοντας την πλώρη του. Με αυτοθυσία, κατάφερε να οδηγήσει το λαβωμένο σκάφος στην Αλεξάνδρεια. Διετέλεσε Αρχηγός Στόλου, υπουργός και πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών.
  • Κωνσταντής Κοντός: Πολεμιστής που έδρασε εναντίον των κατακτητών στην Ελλάδα, υπηρέτησε στη Μέση Ανατολή και συμμετείχε στη Μάχη του Ρίμινι στην Ιταλία με την Γ΄ Ελληνική Ορεινή Ταξιαρχία.
  • Αλέξανδρος Γαλούνης («Κουνένης») & Σαράντης Ράμπιας: Μυκονιάτες μαχητές στη Μέση Ανατολή, των οποίων η διαδρομή συνδέθηκε και με τις δυσκολίες των στρατοπέδων κράτησης («συρμάτων»).

Το Μνημείο της Άνω Μεράς: Τα ονόματα που δεν σβήνουν

• ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΣΗΜΟΜΥΤΗΣ («ΡΗΓΑΣ»)

Ανάμεσα στους Μυκονιάτες που έγραψαν τη δική τους ιστορία στα χρόνια του πολέμου ήταν και ο Ιωάννης Ασημομύτης (Ρήγας), του οποίου η φωτογραφία διασώθηκε χάρη στην οικογένειά του.

Μια ακόμη μορφή της Μυκόνου που μας θυμίζει πως πίσω από τις μεγάλες ιστορικές στιγμές βρίσκονται οι άνθρωποι του τόπου μας, με τη δική τους προσφορά, τις θυσίες και την αξιοπρέπειά τους.

Στο μνημείο των πεσόντων στην Άνω Μερά είναι χαραγμένα οκτώ ονόματα που συμβολίζουν την υπέρτατη θυσία:

  • Ματθαίος Ανδρόνικος
  • Ελευθέριος Γρυπάρης
  • Νικόλαος Ελευθερίου
  • Παύλος Λοΐζος
  • Παναγιώτης Κοντός
  • Σπυρίδων Παπούτσας
  • Νικόλαος Πολυκανδριώτης
  • Ιωάννης Χανιώτης

Η απελευθέρωση της Μυκόνου επισφραγίστηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1944, έπειτα από τις καταδρομικές επιχειρήσεις του Ιερού Λόχου στο νησί.

Όπως υπογραμμίζει στην ανάρτησή του ο Μίλτος Ατζάμογλου, έχουμε χρέος όχι μόνο να τιμούμε αυτούς τους ανθρώπους μία φορά τον χρόνο, αλλά και να διασώζουμε τις ιστορίες και τις μαρτυρίες τους, παραδίδοντας στις επόμενες γενιές τη μνήμη της Μυκόνου των μεγάλων αγώνων και της αυτοθυσίας.