Αρχές Μαΐου κλειδώνει – εκτός απροόπτου – το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ). Αυτό ανέφερε σε δηλώσεις του τις προηγούμενες ημέρες ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, με την κυβέρνηση να μετρά αντιδράσεις της αγοράς, να «ζυγίζει» οριζόντιες και σημειακές απαγορεύσεις διατηρώντας ανοιχτά κρίσιμα μέτωπα έως την τελευταία στιγμή. Ζητούμενο για το νέο πλαίσιο είναι το πού θα μπουν οι γραμμές οι οποίες θα καθορίσουν ποια έργα προχωρούν, ποια «παγώνουν», με κομβικό σημείο το πού θα επιτρέπεται τελικά να μπουν ανεμογεννήτριες στη χώρα.

Εγχώριο «καύσιμο»

Το επικαιροποιημένο ΕΧΠ-ΑΠΕ έρχεται σε μια χρονική συγκυρία όπου η ενεργειακή μετάβαση «τρέχει», αλλά η κοινωνική αποδοχή δείχνει να χωλαίνει, την ώρα που οι γεωπολιτικές πιέσεις – με αιχμή τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή – επαναφέρουν με ένταση στο προσκήνιο την ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια και επάρκεια. Σε αυτό το περιβάλλον, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας προβάλλουν όχι μόνο ως «πράσινη» επιλογή, αλλά και ως το κατεξοχήν εγχώριο «καύσιμο» της χώρας.

Στο επίκεντρο του νέου πλαισίου μπαίνει η χωροθέτηση των αιολικών πάρκων στα νησιά, ένα θέμα που έχει εξελιχθεί σε πεδίο έντονων αντιπαραθέσεων. Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ καλείται να «κουμπώσει» με το αντίστοιχο του τουρισμού, αποφεύγοντας συγκρούσεις χρήσεων και δημιουργώντας ένα πιο συνεκτικό μοντέλο ανάπτυξης. Καθοριστικό ρόλο παίζει η κατηγοριοποίηση των νησιών που θέτει το ΕΧΠ-Τουρισμού, το οποίο είχε τεθεί το καλοκαίρι του 2024 σε διαβούλευση (ακόμη δεν έχει υπογραφεί η σχετική υπουργική απόφαση).

Για τα τουριστικά αναπτυγμένα και αναπτυσσόμενα νησιά η κατεύθυνση, όπως διαρρέεται από κυβερνητικές πηγές, φαίνεται να έχει σφραγιστεί, τουλάχιστον προς το παρόν. Η στρατηγική φαίνεται ότι οδηγεί σε πλήρη απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών πάρκων. Πρόκειται για μια επιλογή με έντονο πολιτικό αποτύπωμα, που επιχειρεί να θωρακίσει περιοχές υψηλής τουριστικής αξίας από περαιτέρω επιβαρύνσεις και να λειάνει διαμαρτυρίες τοπικών παραγόντων. Σε αυτή την ομάδα περιλαμβάνονται 46 νησιά,μεταξύ των οποίων και η Λέσβος, η οποία μαζί με τα τουριστικά ανεπτυγμένα νησιά όπως Μύκονος, Σαντορίνη, Πάρος, Νάξος, Κως, Ρόδος, Σύρος, Τήνος, Σπέτσες, Αίγινα, Αμοργός, Μήλος, Ανδρος, Πάτμος, κ.ά. ανήκουν στην ομάδα I νησιών όπου προβλέπονται συγκεκριμένοι περιορισμού για την ανάπτυξη ανεμογεννητριών, κυρίως βιομηχανικού τύπου.

Στη Λέσβο και ειδικά στη Δυτική Λέσβο , σε περιοχές γύρω από Σίγρι , Ερεσσό και Αντισσα, θεωρείται από τις πιο ευαίσθητες περιοχές για ΑΠΕ κυρίως για τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς λόγω Natura, παρουσίας του Απολιθωμένου Δάσους και σημαντικού βιοτόπου πουλιών (ορνιθοπανίδας). Περιορισμοί που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό και μετά τη διασύνδεση, γιατί προφανώς που περιβαλλοντικοί λόγοι παραμένουν , όπως και οι κοινωνικές αντιδράσεις.

Ρευστή εικόνα

Αντίθετα, για την Ομάδα ΙΙ, δηλαδή τα υπόλοιπα κατοικημένα νησιά, η εικόνα παραμένει ρευστή. Η επικρατέστερη προσέγγιση, σύμφωνα με πληροφορίες, είναι να επιτρέπονται έργα εκεί όπου υπάρχει σημαντικό αιολικό δυναμικό, όπως αποτυπώνεται στον σχετικό χάρτη του Κέντρου ΑΠΕ (ΚΑΠΕ), ώστε να αποφεύγονται επενδύσεις με προοπτική χαμηλής απόδοσης.

Στην Ομάδα ΙΙΙ, που περιλαμβάνει ακατοίκητα νησιά και βραχονησίδες, δεν προκρίνεται οριζόντια απαγόρευση. Αντίθετα, εξετάζεται επιβολή συγκεκριμένων περιορισμών, πιθανώς με βάση γεωγραφικά, περιβαλλοντικά και γεωπολιτικά κριτήρια, με την κυβέρνηση να επιχειρεί μια πιο «χειρουργική» προσέγγιση.

«Πήχης» ωριμότητας

Κομβικής σημασίας θεωρούνται και οι μεταβατικές διατάξεις. Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι κρίσιμο και αφορά τα έργα που θα μπορούν να συνεχίσουν με το παλιό καθεστώς και εκείνα που θα υπαχθούν στο νέο. Ο σχεδιασμός φαίνεται να περιλαμβάνει έναν «πήχη» ωριμότητας, αν και δεν έχει αποφασιστεί το πού θα τοποθετηθεί. Ξεκάθαρη πάντως είναι η πρόθεση να εξαιρεθούν από τις νέες προβλέψεις μονάδες ΑΠΕ που ήδη λειτουργούν, κατασκευάζονται ή έχουν εξασφαλίσει περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το ισχύον πλαίσιο χρονολογείται από το 2009 και έχει ξεπεραστεί από τις τεχνολογικές εξελίξεις καθώς απουσιάζουν από αυτό νέες μορφές ηλεκτροπαραγωγής, όπως τα υπεράκτια αιολικά και οι υποδομές αποθήκευσης ενέργειας, που αποτελούν καίριο «κρίκο» για τη σταθερότητα ενός συστήματος βασισμένου στις ΑΠΕ.

Αρα, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ καλείται να απαντήσει και σε αυτά τα μέτωπα, μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι αντιδράσεις απέναντι στις ενεργειακές υποδομές δεν υποχωρούν και σε ορισμένες περιπτώσεις εντείνονται. Οπως και να έχει σε ότι αφορά τη Λέσβο το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ προβλέπει με βάση τα τωρινά δεδομένα συγκεκριμένα πράγματα για τους περιορισμούς που προβλέπονται που οι τοπικοί φορείς οφείλουν να έχουν υπόψη εν όψει της ηλεκτρικής διασύνδεσης, διατυπώνοντας τις όποιες ενστάσεις τους χωρίς καταστροφολογική προσέγγιση, υπερασπιζόμενοι την φυσιογνωμία του νησιού.